Een gesprek met Merry, psychosociale assistente van het Maison de la Femme van Mamas for Africa in Uvira

Merry Nagwata Djuma is 44 jaar. Ze is geboren in Uvira, in de provincie Zuid-Kivu op de grens van de Democratische Republiek Congo met Burundi. Naast een heel team van medewerkers dat zich alle dagen inzet voor de opvang van verkrachte vrouwen in het Maison de la Femme van Mamas for Africa in Uvira, is Merry de vrouw die zich bezig houdt met de psychosociale begeleiding van deze slachtoffers. Een interview.

Foto Nicole Nuyts: Een vrouw komt Merry (in het geel) bedanken na een positieve behandeling in het ziekenhuis

Merry, jij werkt voor het Maison de la Femme van Mamas for Africa in Uvira. Hoe is de situatie voor de vrouwen in de regio vandaag?

De vrouwen hebben het nog altijd moeilijk hier in Congo. Ze krijgen weinig kansen om naar school te gaan en worden op jonge leeftijd uitgehuwelijkt. Vrouwen zijn ondergeschikt aan de man. En mannen hebben weinig respect voor vrouwen. Voor hen is een vrouw een gebruiksvoorwerp. “Als je vrouw ziek is, neem je toch gewoon een andere…”. En hier in Uvira en omstreken, net zoals in de hele Kivu-regio, hebben vrouwen volop te lijden onder het seksuele geweld. Vrouwen worden met geweld bedreigd, misbruikt en verkracht. Dit leidt tot stigmatisatie van deze vrouwen. Ze worden verstoten door hun man en familie. Bovendien krijgen we nu ook meer en meer te maken met vrouwen die het slachtoffer zijn van huishoudelijk geweld. Dat was vroeger veel minder het geval. De oorlog heeft er toe geleid dat verkrachting iets algemeen is geworden. Waar vroeger de daders vooral militairen en rebellen waren, stellen we vandaag vast dat ook gewone mannen zich vergrijpen aan vrouwen en meisjes. Het lijkt wel of verkrachting algemeen aanvaard is in onze cultuur.

Het Maison de la Femme van Mamas for Africa in Uvira is een opvanghuis waar deze misbruikte vrouwen en meisjes terecht kunnen. Wat houdt jouw functie in?

Mamas for Africa helpt vrouwen die het slachtoffer zijn van seksueel geweld. Als Femme d’Ecoute, zoals mijn functie heet, en verpleegster bied ik hen psychosociale hulpverlening en de eerste zorgen. Vrouwen die verkracht zijn en bij ons in het Maison de la Femme terecht komen, hebben al een grote stap gezet. Veel vrouwen durven namelijk niet naar buiten komen met hetgeen hen overkomen is. Ze lijden in stilte. Vooraleer ze hier bij ons aankomen, hebben ze er al een lange en moeilijke reis op zitten. Ik luister dan naar hun verhaal. Ik praat met hen over hetgeen er gebeurd is. Daarna probeer ik een eerste diagnose te stellen. De meeste slachtoffers hebben te lijden onder fistels, urogenitale infecties, prolapsus van de baarmoeder, een gescheurd perineum, allerhande kwetsuren aan de baarmoederhals… De ernstige gevallen moeten voor een ingreep naar het Hospitaal van Panzi. Dat is het hospitaal waar de befaamde Dr. Mukwege en zijn team verkrachte vrouwen repareert. Het is gelegen in Bukavu. Dat is nog een hele dag reizen vanuit Uvira. Ik ga mee met deze vrouwen naar Bukavu en begeleid hen naar het ziekenhuis. Daar ondergaan ze dan een heelkundige ingreep met de nodige revalidatie achteraf. Maar we proberen zoveel mogelijk vrouwen hier lokaal te laten verzorgen. Daarvoor werken we samen met zeven Centres de Santé, plaatselijke gezondheidscentra, die gelegen zijn op het grondgebied van Fizi. Ze kunnen dan bij mij terecht voor de nodige medicatie.

Vanwaar komt dat engagement?

Ik heb voor dit werk gekozen omdat het leed van anderen me raakt. In de eerste plaats ben ik verpleegster. Ik wil mensen helpen. In het bijzonder vrouwen omdat ikzelf een vrouw ben. Ik werk nu sinds één jaar voor Mamas for Africa. Hiervoor werkte ik eerst als verpleegster in het ziekenhuis van Uvira en nadien als psychosociale assistente bij een lokale vereniging die werkt met Aidsslachtoffers. Er zijn hier zoveel problemen. Ik kan daar niet onverschillig bij blijven.

Heb je het soms moeilijk met al dat leed en al dat kwaad?

Ja, natuurlijk. Sommige verhalen die vrouwen vertellen over hetgeen ze hebben meegemaakt, zijn onmenselijk. Vrouwen worden bewerkt met kapotte flessen en wapens. Ik heb weet van vrouwen die door meerdere soldaten verkracht werden waarna ze ondersteboven gehangen werden met een brandende en druipende bidon boven hen. En dan is er nog de kans op besmetting met aids. Zelfs mannen worden verkracht. Vaders worden gedwongen om met hun kinderen naar bed te gaan. Als ze weigeren worden ze afgemaakt. Er heerst totale straffeloosheid. Wie wreedheden begaat, wordt niet gestraft. Zoiets laat je niet los. Op een moment dat ik het zelf lastig krijg, ga ik naar een femme sage, een vroedvrouw, om raad te vragen. Toch wil ik blijven doorgaan met dit werk. Ik ben er van overtuigd dat ik vrouwen kan helpen met hun pijn en verdriet. Er zijn gelukkig ook blije momenten in mijn werk.

Welke momenten maken je dan blij?

Ik ben gelukkig als ik families kan herenigen, als ik ervaar dat vrouwen terug gerespecteerd worden door hun man. Als ik hen opnieuw kan samen brengen. Ik voel me gerespecteerd door de vrouwen die ik help, zelfs door hun mannen. Het maakt me blij om te zien dat vrouwen genezen terug komen na een ingreep.

Maakt Mamas for Africa het verschil? Merk je verandering?

Wij gaan de wereld niet veranderen. En wij kunnen niet iedereen helpen. Maar elke vrouw die je helpt, is er toch weer één die op eigen benen verder kan. En dat is de moeite. Misschien kunnen we beetje bij beetje vechten tegen het taboe en de schande die rond verkrachting hangen. Vrouwen die wij helpen, moedigen andere vrouwen aan om ook hulp te zoeken. Om naar buiten te komen met hun verhaal. Ik ervaar dat sommige verkrachte vrouwen na onze interventie opnieuw aanvaard worden. De stigmatisatie vermindert! Maar er is nog een hele weg af te leggen.

Krijgen jullie ook reacties van de vrouwen die jullie geholpen hebben? Of reacties van mannen?

Absoluut! Vele vrouwen die in het ziekenhuis werden behandeld, komen terug naar het Maison de la Femme om hun geluk te uiten en om ons te bedanken! Daar tegenover staat dat veel mannen ontkennen dat seksueel geweld bestaat. Zij voelen zich bedreigd en aangevallen. Er zijn dan ook vrouwen die zweren dat ze nooit meer een man willen in hun leven. Zij willen alleen verder. Anderen zullen nooit aan hun man vertellen dat ze verkracht werden. Er zijn ook vrouwen die abortus plegen om op die manier hun man weer voor zich te winnen. Kinderen die het gevolg zijn van een verkrachting worden immers niet altijd aanvaard.

Is er een boodschap die je wil mee geven?

Het is nodig dat men vrouwen hoort. Vrouwen moeten zich inzetten voor andere vrouwen. Samen kunnen we verandering op gang brengen.

Waarom moeten we Mamas for Africa blijven steunen?

Mamas for Africa doet goed werk. Haar inzet heeft een directe impact op het leven van elke vrouw die geholpen wordt. Omdat er nog zo vele vrouwen zijn die nood hebben aan hulp, blijft het nodig dat we door gaan met dit werk. Een andere oplossing is nog niet in zicht. En dat kan alleen met de financiële steun uit België. Als jullie Mamas for Africa ondersteunen, hebben wij de middelen om door te gaan met ons werk. De vrouwen zijn daar zeer dankbaar voor.