Dr. Denis Mukwege: “Zolang er nog één vrouw verkracht wordt, zetten wij onze strijd verder!”

Hij werd reeds genomineerd voor de Nobelprijs voor de vrede, overleefde een aanslag op zijn leven en reist de wereld rond om aandacht te vragen voor het wrede lot van vrouwen en meisjes in Oost-Congo. Dr. Denis Mukwege is directeur van het Ziekenhuis van Panzi. Hij specialiseerde zich er in de behandeling van slachtoffers van seksueel geweld en bouwde het ziekenhuis uit tot een model in zijn soort in de streek van de Grote Meren (Rwanda, Burundi en Oost-Congo). Al sinds 2010 werkt Mamas for Africa samen met het ziekenhuis en het team van Dr. Mukwege. Een interview.

Foto: Charlotte Mbelo (Ondervoorzitster Mamas for Africa), Hilde Mattelaer (Voorzitster Mamas for Africa) en Dr. Denis Mukwege

In het door oorlog verscheurde Oosten van Congo zijn de laatste 16 jaar naar schatting 5 miljoen mensen om het leven gekomen. Allerhande bendes zaaien angst en terreur om de grondstoffen die het land rijk is, in te nemen. Seksueel geweld wordt daarbij gebruikt als oorlogswapen. Honderdduizenden vrouwen werden brutaal verkracht of verminkt. En de verkrachtingen, folteringen en verminkingen gaan nog elke dag door.

“Gelukkig ben ik niet alleen in mijn strijd”, zo begint Dr. Mukwege. “Want de slachtoffers van seksueel geweld die we in het ziekenhuis binnen krijgen, worden naar hier verwezen door organisaties die werkzaam zijn in de dorpen. Nadat we deze verkrachte vrouwen de nodige medische zorgen hebben toegediend, keren zij in hun dorpen terug. Het zijn dan die organisaties die hen verder ondersteunen. Ik moet zeggen dat het een geluk is dat dit netwerk bestaat en met ons samenwerkt.”

Mamas for Africa is zo een organisatie. Via plaatselijke Antennes – dit zijn kleine hulpposten in de brousse – komt Mamas for Africa vrouwen op het spoor die op geen enkele hulp kunnen rekenen. Ze zijn verkracht en worden vaak verantwoordelijk geacht voor wat hen overkomen is. Ze brengen schande over het dorp en de familie, en worden verstoten. Medewerkers van Mamas for Africa verzekeren de eerste opvang van deze vrouwen in de dorpen. Slachtoffers met ernstige verwondingen die niet in plaatselijke gezondheidscentra geholpen kunnen worden, worden overgebracht naar het Maison de la Femme van Mamas for Africa in Bukavu of Uvira. Vandaar worden zij begeleid naar het Ziekenhuis van Panzi waar zij meestal een operatie ondergaan door het team van Dr. Mukwege.

“Wij waarderen het werk van onze partners. Wij kunnen de slachtoffers van seksueel geweld niet zelf opzoeken om ze naar het ziekenhuis te brengen. Wij kunnen niet overal zijn.”, gaat Dr Mukwege verder. “Wij zorgen voor de behandeling in het ziekenhuis, maar daarna moeten deze vrouwen verder geholpen worden in hun dorp. Als een vrouw die verstoten is door haar leefgemeenschap en haar echtgenoot, na haar ontslag uit het ziekenhuis niet opgevangen wordt door deze basisorganisaties en niet de nodige socio-economische en psychologische opvang krijgt, zal zij nooit gere-integreerd raken in de dorpsgemeenschap. Dit werk vraagt maanden, soms jaren. Zonder Mamas for Africa en andere organisaties zou ons werk hier onvolledig blijven.”

De medische verzorging van deze slachtoffers gaat dus gepaard met een psychologische opvang en een socio-economische aanpak. Mamas for Africa biedt deze vrouwen de gelegenheid een vorming te volgen of zich aan te sluiten bij een coöperatieve. Zo kunnen zij hun leven opnieuw in handen nemen en winnen zij een zekere waardigheid terug.

Op tien jaar tijd hebben Dr. Mukwege en zijn team meer dan 27.000 vrouwen met gynaecologische aandoeningen behandeld. Velen van hen hebben zware letsels aan de geslachtsorganen, dikwijls ten gevolge van seksueel geweld. Ze hebben open wonden en fistels. Ze verliezen bloed en urine langs hun gescheurde vagina. Sommigen werden verkracht en bewerkt met scherven en wapens. De verzorging is gratis voor verkrachtingsslachtoffers, evenals voor patiënten met bepaalde gynaecologische aandoeningen en patiënten met HIV. Het ziekenhuis van Panzi krijgt hiervoor financiële steun uit het Westen.

“Ik geloof dat dit land gedragen wordt door de vrouwen. In Afrika zijn zij de belangrijkste schakel in de ketting van onze samenleving. Als men deze mama’s breekt, dan breekt men de hele ketting. Dan valt heel de samenleving. Het is dus uiterst belangrijk niet alleen voor de gezondheid van vrouwen te zorgen, maar ook voor hun rol als hoeksteen van de samenleving.”

Dr. Mukwege is ook een hardnekkig pleiter voor de vrouwen van zijn streek. Als hij de kans krijgt, hekelt hij de afgrijselijke gewelddaden die hen aangedaan worden, op internationale bijeenkomsten.

“Naar mijn mening beschikken wij over enkele wapens. Eerst en vooral moet de samenleving gesensibiliseerd worden, want Mamas for Africa, het Ziekenhuis van Panzi en andere organisaties die strijden tegen seksueel geweld, kunnen niet overal zijn om vrouwen te beschermen als ze naar de markt of naar het veld gaan. Ik denk dus dat de houding van de Congolese gemeenschap moet veranderen. Als mensen leren elkaar te beschermen, als ze de ernst van wat er gebeurt, leren begrijpen en ze niet alleen hun gezin, maar ook hun buren helpen, dan is dat de enige oplossing op het niveau van de plaatselijke gemeenschappen.”

“De oorlog die wij kennen”, zo getuigt hij verder, “heeft verschillende vertakkingen, ook  internationaal. Er is dus de absolute noodzaak aan een pleidooi op internationaal niveau. Het is onaanvaardbaar dat de wereld de ogen sluit voor wat hier gebeurt. Men moet de waarheid hierover vertellen. Want misschien heeft men hierover geen of verkeerde informatie. Wij moeten dus ook op internationaal vlak werken.”

“En verder is het nodig dat de Congolese autoriteiten hun rol om de burgerbevolking te beschermen, opnemen. Dat is één van hun belangrijkste taken. Ik denk dat de rebellies georganiseerd worden met de steun van sommige buurlanden van Congo. De autoriteiten moeten dus hun verantwoordelijkheid nemen. Ieder van ons kan hierin zijn rol spelen. Op het lokale, regionale, nationale en internationale niveau zijn er dingen die kunnen gedaan worden om dit drama een halt toe te roepen.”

Helaas gaat de gruwel nog elke dag door. Daarom blijft Dr. Mukwege zich inzetten voor de zwaksten. Hij staat symbool voor de hoop. Een voorvechter voor vrede en ontwikkeling.

“Vele dingen zijn ondertussen gebeurd. Er is een zekere vooruitgang. Maar er is nog veel te doen. Zolang er nog één vrouw verkracht wordt, zetten wij onze strijd verder. Vandaag sensibiliseren wij de mensen. Maar dat blijft onvoldoende. Wie verkracht of verkrachting gebruikt als oorlogswapen, verandert van vandaag op morgen van strategie. Iedereen die strijdt tegen seksueel geweld moet bewust zijn van deze verandering. Die heeft immers enkel tot doel om ons de strijd te doen opgeven. Maar opgeven zullen we nooit.”

Voor ons, Belgen, besluit hij met deze boodschap: “Ik denk dat Mamas for Africa heel goed werk levert op het terrein. Het is om die reden dat wij akkoord gingen om met Mamas for Africa samen te werken. Maar Mamas for Africa kan haar taak niet volbrengen zonder de steun van jullie Belgen. Nog niet zo lang geleden heb ik de solidariteit van de Belgen ten zeerste gewaardeerd. Jullie hebben mij opgevangen toen ik ben aangevallen geweest. Ik heb jullie betrokkenheid gevoeld bij hetgeen zich in deze regio afspeelt. Daar ben ik zeer erkentelijk voor. Laten we doorgaan met onze inspanningen en onze krachten bundelen, want er is nog veel te doen. Mamas for Africa en Panzi kunnen dit niet alleen. Wij hebben jullie steun nodig!”

Het volledige Franstalige interview van Dr. Mukwege met Mamas for Africa kan u hier beluisteren via deze link.